នៅក្នុងពិភពបច្ចេកវិទ្យាដ៏ទូលំទូលាយសព្វថ្ងៃនេះ ប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការ Linux បានក្លាយជាជម្រើសដ៏ពេញនិយមមួយសម្រាប់អ្នកប្រើប្រាស់គ្រប់ស្រទាប់ ចាប់ពីអ្នកចាប់ផ្តើមដំបូង រហូតដល់អ្នកជំនាញ IT ។ ជាមួយនឹងលក្ខណៈបើកចំហរ (open-source) ភាពបត់បែនខ្ពស់ ស្ថេរភាព និងសុវត្ថិភាពដ៏រឹងមាំ Linux ផ្តល់ជូននូវជម្រើសដ៏សម្បូរបែបនៃ "distributions" (ឬ "distros") ដែលនីមួយៗមានលក្ខណៈពិសេស និងគោលបំណងខុសៗគ្នា។
ការជ្រើសរើស Linux distro ត្រឹមត្រូវអាចជាការពិបាកបន្តិច ដោយសារមានជម្រើសច្រើនពេក។ ដូច្នេះហើយ នៅក្នុងអត្ថបទនេះ យើងនឹងធ្វើការណែនាំអំពី ១០ ប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការ Linux ល្អបំផុត និងពេញនិយមបំផុត ដែលអ្នកគួរពិចារណាសម្រាប់តម្រូវការផ្សេងៗគ្នា មិនថាជាការប្រើប្រាស់ប្រចាំថ្ងៃ ការអភិវឌ្ឍន៍កម្មវិធី ម៉ាស៊ីនមេ ឬសន្តិសុខព័ត៌មានវិទ្យានោះទេ។
តើអ្វីទៅជា Linux Distribution?
Linux distribution គឺជាប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការមួយដែលបង្កើតឡើងដោយប្រើប្រាស់ Linux kernel ជាមូលដ្ឋាន រួមបញ្ចូលជាមួយកម្មវិធីប្រព័ន្ធ ឧបករណ៍ប្រើប្រាស់ (utilities) បណ្ណាល័យ (libraries) និងជាធម្មតា កម្មវិធីបរិស្ថានផ្ទៃតុ (desktop environment) ដូចជា GNOME, KDE Plasma, XFCE ជាដើម។ Distribution នីមួយៗត្រូវបានកែច្នៃ និងកំណត់រចនាសម្ព័ន្ធខុសៗគ្នា ដើម្បីបំពេញតាមតម្រូវការអ្នកប្រើប្រាស់ជាក់លាក់។
១០ ប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការ Linux កំពូលៗ ដែលអ្នកគួរជ្រើសរើស
-
Ubuntu
Ubuntu គឺជាប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការ Linux ដែលពេញនិយមបំផុត និងងាយស្រួលប្រើសម្រាប់អ្នកចាប់ផ្តើមដំបូង។ វាមានសហគមន៍អ្នកប្រើប្រាស់ដ៏ធំទូលាយ ធនធានជំនួយជាច្រើន និងមានកម្មវិធីជាច្រើនដែលអាចប្រើបាន។ Ubuntu ល្អសម្រាប់ទាំងការប្រើប្រាស់ផ្ទាល់ខ្លួន ការិយាល័យ និងការអភិវឌ្ឍន៍កម្មវិធី។
- លក្ខណៈពិសេស៖ ងាយស្រួលដំឡើង, ចំណុចប្រទាក់អ្នកប្រើប្រាស់វិចារណញាណ (GNOME desktop), ឃ្លាំងកម្មវិធីសម្បូរបែប។
- ស័ក្តិសមសម្រាប់៖ អ្នកចាប់ផ្តើមដំបូង, អ្នកប្រើប្រាស់ទូទៅ, អ្នកអភិវឌ្ឍន៍កម្មវិធី។
sudo apt update sudo apt upgrade -
Linux Mint
Linux Mint ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយផ្អែកលើ Ubuntu ប៉ុន្តែវាមានគោលបំណងផ្តល់ជូននូវបទពិសោធន៍ដែលងាយស្រួលប្រើជាង ជាពិសេសសម្រាប់អ្នកដែលធ្លាប់ប្រើ Windows ។ Mint ផ្តល់ជូននូវបរិស្ថានផ្ទៃតុជាច្រើនដូចជា Cinnamon (ពេញនិយមបំផុត), MATE និង XFCE ដែលនីមួយៗមានលក្ខណៈពិសេសរៀងៗខ្លួន។
- លក្ខណៈពិសេស៖ ងាយស្រួលប្រើបំផុត, មានកម្មវិធីពហុមេឌាជាមុន, មានបរិស្ថានផ្ទៃតុជាច្រើនជម្រើស។
- ស័ក្តិសមសម្រាប់៖ អ្នកប្រើប្រាស់ Windows ដែលចង់ប្តូរមក Linux, អ្នកចាប់ផ្តើមដំបូង។
apt install vlc -
Fedora
Fedora គឺជាប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការដែលត្រូវបានឧបត្ថម្ភដោយ Red Hat ហើយត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាអ្នកត្រួសត្រាយបច្ចេកវិទ្យាថ្មីៗ។ Fedora ផ្តល់ជូននូវកម្មវិធីថ្មីបំផុត និងបច្ចុប្បន្នភាពចុងក្រោយបង្អស់ ដែលធ្វើឱ្យវាជាជម្រើសដ៏ល្អសម្រាប់អ្នកអភិវឌ្ឍន៍ អ្នកត្រួតពិនិត្យប្រព័ន្ធ និងអ្នកដែលចង់ប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាកំពូលៗ។
- លក្ខណៈពិសេស៖ បច្ចេកវិទ្យាចុងក្រោយបង្អស់, ផ្តោតលើសុវត្ថិភាព, គាំទ្រដោយ Red Hat ។
- ស័ក្តិសមសម្រាប់៖ អ្នកអភិវឌ្ឍន៍កម្មវិធី, អ្នកជំនាញ IT, អ្នកដែលចង់សាកល្បងបច្ចេកវិទ្យាថ្មី។
sudo dnf update sudo dnf install @development-tools -
Debian
Debian គឺជាមូលដ្ឋានគ្រឹះសម្រាប់ distributions ជាច្រើនផ្សេងទៀត រួមទាំង Ubuntu និង Linux Mint ។ វាត្រូវបានគេស្គាល់ថាសម្រាប់ ស្ថេរភាព ភាពជឿជាក់ និងការប្តេជ្ញាចិត្តចំពោះកម្មវិធីឥតគិតថ្លៃ និងប្រភពបើកចំហរ (free and open-source software) ។ Debian គឺល្អសម្រាប់ម៉ាស៊ីនមេ (servers) និងអ្នកប្រើប្រាស់ដែលទាមទារនូវប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការដែលមានស្ថេរភាពខ្ពស់។
- លក្ខណៈពិសេស៖ ស្ថេរភាពខ្ពស់, សុវត្ថិភាពរឹងមាំ, សហគមន៍ធំ។
- ស័ក្តិសមសម្រាប់៖ ម៉ាស៊ីនមេ, អ្នកប្រើប្រាស់ដែលទាមទារស្ថេរភាព, អ្នកអភិវឌ្ឍន៍។
sudo apt-get update sudo apt-get upgrade -
Arch Linux
Arch Linux គឺជា distribution ដែលមានភាពល្បីល្បាញដោយសារភាពសាមញ្ញ ទំនើប និងភាពបត់បែនខ្ពស់។ វាត្រូវបានរចនាឡើងសម្រាប់អ្នកប្រើប្រាស់ដែលមានបទពិសោធន៍ដែលចូលចិត្តកែច្នៃប្រព័ន្ធរបស់ពួកគេតាំងពីដំបូង (DIY - Do It Yourself) ។ Arch ប្រើប្រាស់ "rolling release" model ដែលមានន័យថាអ្នកទទួលបានបច្ចុប្បន្នភាពចុងក្រោយបង្អស់ជានិច្ច។
- លក្ខណៈពិសេស៖ អាចប្ដូរតាមបំណងខ្ពស់, Rolling Release, AUR (Arch User Repository)។
- ស័ក្តិសមសម្រាប់៖ អ្នកប្រើប្រាស់ដែលមានបទពិសោធន៍, អ្នកដែលចូលចិត្តកែច្នៃប្រព័ន្ធ, អ្នកអភិវឌ្ឍន៍។
sudo pacman -Syu -
Manjaro
Manjaro គឺជា distribution ដែលផ្អែកលើ Arch Linux ប៉ុន្តែវាត្រូវបានរចនាឡើងដើម្បីឱ្យងាយស្រួលប្រើជាងមុន។ វាផ្តល់ជូននូវភាពងាយស្រួលក្នុងការដំឡើង កម្មវិធីកំណត់រចនាសម្ព័ន្ធ Hardware ដោយស្វ័យប្រវត្តិ និងមានភាពងាយស្រួលក្នុងការប្រើប្រាស់សម្រាប់អ្នកប្រើប្រាស់ទូទៅ ខណៈពេលដែលនៅតែរក្សាបាននូវអត្ថប្រយោជន៍នៃ Arch Linux (ដូចជា Rolling Release និង AUR)។
- លក្ខណៈពិសេស៖ Arch Linux ដែលងាយស្រួលប្រើ, មានបរិស្ថានផ្ទៃតុជាច្រើន (XFCE, KDE, GNOME), Rolling Release។
- ស័ក្តិសមសម្រាប់៖ អ្នកប្រើប្រាស់ដែលចង់បាន Arch ប៉ុន្តែមិនចង់ដំឡើងស្មុគស្មាញ, អ្នកប្រើប្រាស់ទូទៅ។
sudo pacman -Syu -
Pop!_OS
Pop!_OS ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយក្រុមហ៊ុន System76 ដែលជាក្រុមហ៊ុនលក់ Hardware របស់ Linux ។ វាត្រូវបានរចនាឡើងជាពិសេសសម្រាប់អ្នកអភិវឌ្ឍន៍ អ្នកបង្កើតកម្មវិធី និងអ្នកលេងហ្គេម។ Pop!_OS មានមុខងារជាច្រើនដែលផ្តោតលើផលិតភាព និងគាំទ្រយ៉ាងល្អឥតខ្ចោះសម្រាប់កាតក្រាហ្វិក NVIDIA ។
- លក្ខណៈពិសេស៖ ផ្តោតលើផលិតភាព, គាំទ្រ GPU ល្អ, មានបរិស្ថានផ្ទៃតុ COSMIC (ផ្អែកលើ GNOME)។
- ស័ក្តិសមសម្រាប់៖ អ្នកអភិវឌ្ឍន៍, អ្នកលេងហ្គេម, អ្នកបង្កើតមាតិកា។
sudo apt update sudo apt upgrade -
openSUSE (Leap/Tumbleweed)
openSUSE គឺជា distribution ដែលមានស្ថេរភាព និងអាចប្ដូរតាមបំណងបានខ្ពស់។ វាមានពីរប្រភេទសំខាន់ៗគឺ Leap (មានស្ថេរភាពខ្ពស់ ដូច Debian) និង Tumbleweed (Rolling Release ដូច Arch)។ openSUSE ត្រូវបានគេស្គាល់ថាសម្រាប់ឧបករណ៍កំណត់រចនាសម្ព័ន្ធ YaST របស់វា ដែលធ្វើឱ្យការគ្រប់គ្រងប្រព័ន្ធមានភាពងាយស្រួល។
- លក្ខណៈពិសេស៖ ឧបករណ៍កំណត់រចនាសម្ព័ន្ធ YaST, ជម្រើស Leap (ស្ថេរភាព) និង Tumbleweed (ថ្មីបំផុត), សហគមន៍រឹងមាំ។
- ស័ក្តិសមសម្រាប់៖ អ្នកជំនាញ IT, អ្នកគ្រប់គ្រងប្រព័ន្ធ, អ្នកប្រើប្រាស់កម្រិតខ្ពស់។
sudo zypper update sudo zypper install firefox -
AlmaLinux
AlmaLinux គឺជាជម្រើសប្រភពបើកចំហរ (open-source) ដោយឥតគិតថ្លៃសម្រាប់ Red Hat Enterprise Linux (RHEL) ។ វាត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីបំពេញចន្លោះដែលបន្សល់ទុកដោយការផ្លាស់ប្តូររបស់ CentOS ។ AlmaLinux ផ្តល់នូវស្ថេរភាពខ្ពស់ សុវត្ថិភាពរឹងមាំ និងភាពត្រូវគ្នាជាមួយ RHEL 1:1 ដែលធ្វើឱ្យវាល្អឥតខ្ចោះសម្រាប់ម៉ាស៊ីនមេ សហគ្រាស និងបរិស្ថានពពក (cloud environments)។
- លក្ខណៈពិសេស៖ ត្រូវគ្នាជាមួយ RHEL 1:1, ស្ថេរភាពកម្រិតសហគ្រាស, ផ្តោតលើសុវត្ថិភាព។
- ស័ក្តិសមសម្រាប់៖ ម៉ាស៊ីនមេ, សហគ្រាស, អ្នកអភិវឌ្ឍន៍ដែលត្រូវការបរិយាកាស RHEL ។
sudo dnf update sudo dnf install httpd -
Zorin OS
Zorin OS ត្រូវបានរចនាឡើងយ៉ាងពិសេសសម្រាប់អ្នកដែលធ្លាប់ប្រើ Windows ឬ macOS ហើយចង់ប្តូរមក Linux ។ វាមានចំណុចប្រទាក់អ្នកប្រើប្រាស់ដែលងាយស្រួលយល់ និងស្រដៀងទៅនឹងប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការទាំងនោះ ដែលជួយសម្រួលដល់ការផ្លាស់ប្តូរ។ Zorin OS ក៏មានកំណែឥតគិតថ្លៃ (Core) និងកំណែបង់ប្រាក់ (Pro) ដែលផ្តល់មុខងារបន្ថែមផងដែរ។
- លក្ខណៈពិសេស៖ ចំណុចប្រទាក់ស្រដៀង Windows/macOS, ងាយស្រួលប្រើ, ផ្តោតលើភាពឆបគ្នា។
- ស័ក្តិសមសម្រាប់៖ អ្នកប្រើប្រាស់ Windows/macOS ដែលចង់ប្តូរមក Linux, អ្នកចាប់ផ្តើមដំបូង។
sudo apt update sudo apt install geary
សេចក្តីសន្និដ្ឋាន
ការជ្រើសរើសប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការ Linux ដ៏ល្អបំផុត គឺពិតជាអាស្រ័យលើតម្រូវការផ្ទាល់ខ្លួន បទពិសោធន៍ និងគោលបំណងរបស់អ្នក។ មិនថាអ្នកជាអ្នកចាប់ផ្តើមដំបូងដែលចង់បានភាពងាយស្រួល អ្នកអភិវឌ្ឍន៍ដែលស្វែងរកបច្ចេកវិទ្យាចុងក្រោយ ឬអ្នកជំនាញ IT ដែលទាមទារនូវស្ថេរភាពកម្រិតសហគ្រាសនោះ ប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការ Linux តែងតែមានជម្រើសដែលស័ក្តិសមសម្រាប់អ្នក។
យើងសង្ឃឹមថាបញ្ជីឈ្មោះទាំង ១០ ខាងលើនេះ នឹងជួយអ្នកក្នុងការសម្រេចចិត្តប្រកបដោយព័ត៌មាន។ សូមកុំស្ទាក់ស្ទើរក្នុងការសាកល្បង distributions ផ្សេងៗគ្នា ដើម្បីស្វែងរកមួយណាដែលសាកសមបំផុតសម្រាប់អ្នក!